Patrimonio cultural galego

Os primeiros muíños datan dos séculos XVII e XVIII. Son edificacións feitas de pedra que aproveitan a pronunciada pendente a carón do río. Dentro delas, a maquinaria emprega a forza da auga do río para converter o gran en fariña, sexa de centeo, trigo ou millo, supoñendo esta actividade unha parte moi importante da economía doméstica. O gran baixa pola moxega e remata triturado entre as pedras coa axuda da auga que entra polo rego: ao chocar coas penlas do rodicio fai xirar a moa, que é a que tritura.

Nos muíños do Folón e do Picón podemos atopar tanto muíños de canle como muíños de cubo ou de pozo. A datación máis antiga ofrécea o muíño número 11 do Folón, que ten gravado o ano de 1702, pero a súa antigüidade vai máis aló, posto que en documentos do s. XVII xa se mencionan. Algúns muíños presentan pequenas pías no exterior que servían de bebedoiros e comedeiros para as cabalerías. Nos linteis, xambas e paredes aparecen signos de canteiros e marcas dos propietarios das construcións.

Nun dos muíños podemos apreciar unha estrutura de dúas plantas. Na inferior, chamada sarteio, pódese ver aínda a maquinaria na que actúa a forza da auga; no tremiñado ou planta superior é onde se poden atopar as moas de moer o gran, comunmente feitas de pedra.

No que respecta á súa propiedade, había muíños parroquiais (da comunidade de veciños), privados e compartidos por varias familias, sendo estes os denominados "herdeiros", pero tamén os había arrendados.

Do Folón descende un regado co mesmo nome e preto hai unha área recreativa. En 1992 comezouse a rehabilitación destes muíños pola Escola de Oficios do Concello, atopándose antes desa data en total abandono. O proxecto incluíu a limpeza dos interiores e da súa contorna, a consolidación dos muros e o cambio da teitume.